berdasheva (berdasheva) wrote,
berdasheva
berdasheva

Сани: зимой и летом, и в горе и в радости/ Reki talvella ja kesällä, surussa ja ilossa (FIN|RUS)

Сани: зимой и летом, и в горе и в радости.
Сани издавна распространены у северян как наземное средство передвижения. Основным водным транспортом была лодка, а вот по суше – только на санях. Телеги появились только к началу ХХ века и имели распространение в основном в южной Карелии. В северной Карелии телег не знали долго, предпочитая сани и зимой, и летом.


И.К.Инха. Летние дровни. 1894 г.

Повсеместное распространение саней у жителей севера подтверждает тот факт, что у всех прибалтийско-финских народов это одно и тоже слово «regi» («reki»). Архаичный обычай возить покойника на кладбище на санях так же был распространен среди многих прибалтийско-финских народов: у вепсов, у коми-пермяков, марийцев, карелов и других. Даже в Древнем Египте покойного перевозили на санях, хоть и снега отродясь не видели. Езда на санях считалась самой почетной.


Дровни. Нач.20 века. Из собрания Национального музея Республики Карелия. Фото Т. Бердашевой

Рабочие сани – дровни, крестьяне изготавливали сами для круглогодичного использования. Летние дровни делали короче зимних. И пользовались ими из-за скалистой местности: где четыре колеса увязнет – спасут крепкие полозья, а тем более выручат они в весеннюю распутицу.


Экспозиция Шелтозерского вепсского этнографического музея. Фото Ирины Кулаковой, 2010 г.

В новую жизнь во время веселой свадьбы молодые так же отправлялись на санях. Конечно, брали не дровни, а красивые расписные сани для выезда. Не каждый крестьянин мог себе позволить держать еще и выездные сани. Использовались они не только на свадьбу, но и для выхода в свет: съездить на ярмарку или покататься на Масленой неделе, съездить в церковь на Пасху. Эти сани делали комфортными и порой стелили шубу для удобства пассажиров.


Детские санки-коляска. Трансформер со съемными колесами. Из собрания Национального иузея Республики Карелия. Нач.20 века.

Разного вида сани использовали ежедневно и по многу-многу раз. Были у хозяев сани поменьше и побольше, для перевозки грузов и транспортировки людей, для отдыха, веселья и работы… В поэме «Калевала» встречаются порядка 5-6 видов саней. Вот, например, в какие сани манит Куллерво понравившуюся девушку:


Н.Кочергин. Иллюстрация к Калевале.

Куллервойнен, Калервойнен,
Останавливает лошадь,
Складывает рот красиво,
Просит девицу учтиво:
«Поднимись, девица, в сани,
Под кошму садись, красотка,
Яблочек моих откушай,
Погрызи моих орешков!»

Так ответила девица,
Оловянная застежка:
«На твои плевать мне сани,
На твои дрянные дровни!
Под твоей кошмою зябко,
Холодно в твоей кошевке».

Калевала. Перевод. Э.Киуру и А.Мишина.

=====================================

Reki talvella ja kesällä, surussa ja ilossa

Pohjoiset kansat ovat pitkään käyttäneet rekeä kulkuvälineenä. Vene oli vesikulkuneuvo, mutta maalla ihmiset ajoivat reellä. 1900-luvun alussa alettiin käyttää vankkureita. Vankkurit olivat suosiossa etupäässä Karjalan eteläosassa. Vienan Karjalassa vankkurit olivat pitkään tuntematon kulkuneuvo, ja ihmiset ajoivat reellä talvella ja kesällä.


I.K.Inha. Reki kesällä. Vienan Karjala. 1894 г.

Pohjoisessa käytettiin paljon rekiä. Sen todistaa se, että kaikissa suomalais-ugrilaisissa kielissä on reki- tai regi-sana.

Monilla suomalais-ugrilaisilla kansoilla kuten vepsäläisillä, komeilla, mareilla, karjalaisilla ja muilla oli perinne viedä reellä vainaja hautausmaalle. Jopa muinaisessa Egyptissä vainaja ajettiin reellä, vaikka lunta siellä ei koskaan nähty.


Reki, 1900-luvulla. Karjalan kansallinen museo. Kuva Berdasheva T.

Talonpojat itse valmistivat reet ympärivuotiseen käyttöön. Talvireki oli kesärekeä pitempi. Kesärekeä käytettiin kallioisessa maastossa, jossa neljä pyörää ei voi pärjätä, mutta kaksi jalasta auttaa vahvasti. Reki oli välttämätön kulkuväline myös kevään kelirikossa.


Soutjärven museo. Kuva I.Kulakova, 2010

Hääjuhlan jälkeen nuoripari lähti reellä uuteen elämään. Silloin käytettiin tietysti arvokasta kirkkorekeä eikä työrekeä. Ei jokaisella talonpojalla ollut kirkkoreki käytössä. Häiden lisäksi niillä ajettiin myös markkinoille tai kirkolle. Kirkkoreki oli värikäs, kruusattu ja mukava.


Lasten reki.1900-luvulla. Karjalan kansallinen museo.

Erityyppisiä rekiä käytettiin joka päivä ja eri tarkoituksiin. Isännällä oli pieni ja suuri reki. Rekiä tarvittiin ihmisten ja tavaran kuljetukseen, vapaa-ajan viettoon ja työhön…Kalevala-eepoksessa on kuvattu noin viisi kuusi rekeä. Näin esimerkiksi Kullervo houkuttelee kaunista neitoa rekeensä:

Kullervo, Kallervon poika,
hevoistansa hillitsevi,
suutansa sovittelevi,
sanojansa säätelevi:
”Käy, neito, rekoseheni,
armas, alle vilttieni,
syömähän omeniani,
puremahan päähkeniä!”
Neiti vastahan sanovi,
tinarinta riuskuttavi:
“Sylen, kehno,kelkkahasi,
Retkale, rekosehesi!
Vilu on olla viltin alla,
kolkko korjassa eleä.”
Kalevala, runo 35


N.Kotchergin. Kalevala.

Karjalan Sanomat, 25.01.2017 /3
Tags: Hääjuhla, kalevala, reki, Калевала, сани, транспорт
  • Post a new comment

    Error

    Anonymous comments are disabled in this journal

    default userpic
  • 0 comments